است بشود . و فرقى نيست كه ترس از پيدا شدن مرض يا زياد شدن و دير خوب شدن آن باشد و يا آنكه در اثر استعمال آن درد شدّت پيدا كند به صورتى كه به علت سرما يا غير آن قابل تحمل نباشد . ( 1 ) و از آن جمله است اينكه - استعمال آب موجب خوف عطش بر حيوان محترمى ( مثلا گوسفند ) باشد ( 2 ) و از آن جمله است اينكه - تحصيل آب يا استعمال آن - هر چند كه ضرر و ترس ضرر را ندارد داراى حرج و مشقت شديدى باشد كه عادتا تحمّل نمىشود . و از اين قبيل است : كه درخواست بخشش آب سبب منتى باشد كه عادتا قابل تحمل نيست و پول درآوردن براى خريدن آب موجب ذلت و وهن باشد . ( 3 ) و از آن جمله است اينكه - تحصيل آب متوقف بر پرداخت همه اموالى را دارد ، يا پرداخت مقدارى كه برايش ضرر دارد ، باشد ، اما اگر ضررى به حالش نداشت بايد آن را بپردازد اگر چه چندين برابر قيمت معمول آن آب باشد . ( 4 ) و از آن جمله است اينكه - وقت براى تحصيل يا استعمال آب ، تنگ باشد . ( 5 ) و از آن جمله است اينكه - واجب باشد آبى را كه دارد در پاك كردن نجس و مانند آن ، كه چيزى غير آب جاى آن را نمىگيرد به كار برد ، پس در اين صورت بايد تيمم كند ولى احتياط واجب آنست كه ابتداء آب را در تطهير مصرف نموده سپس تيمم كند . ( 6 ) مسألهء 11 - در عطشى كه با وجود آن تيمم جايز است فرقى نيست بين اينكه سبب هلاكت باشد و يا بيمارى يا مشقت شديدى كه قابل تحمل نيست ، هر چند كه ايمن از ضرر آن باشد ، كما اينكه در عطشى كه موجب هلاكت است فرقى نيست بين آنكه خوف هلاكت بر خودش باشد يا ديگرى - آن ديگرى انسان باشد يا حيوان ، مملوك باشد يا غير مملوك از آنچه كه حفظ آن از هلاكت واجب است - بلكه بعيد نيست كسى هم كه قتل او جايز نيست گرچه حفظ او هم واجب نمىباشد مثل شخص ذمى [ 63 ] مانند موارد نامبرده باشد ولى ظاهر آنست كه آنچه كه قتل آن به هر وسيله‌اى جايز است ، مانند حيوانات موذى و كسى كه خونش هدر است مانند حربى [ 64 ] و مرتد فطرى [ 65 ] و مانند اينها ، خوف هلاكت آنها از عطش موجب جواز تيمم نمىباشد . و اگر رفع عطش با چيزى كه حرام است مانند خمر و ( مثلا آب ) نجس ممكن باشد و آب پاكى هم دارد بايد آن آب را جهت بر طرف كردن عطش حفظ كرده و براى نماز تيمم نمايد زيرا بودن حرام مانند نبودن است . ( 7 ) مسألهء 12 - اگر مىتوانست نماز را با طهارت به آب - غسل يا وضو - بخواند ولى به حدى تأخير انداخت كه وقت براى وضو يا غسل تنگ شد بايد تيمم كرده نماز بخواند و نمازش